Wersja mobilna     +   Dodaj wydarzenie    Dodaj aktualność    Dodaj galerię    Zgłoś temat    Dodaj ogłoszenie    Dodaj ofertę  
Przeczytaj:
Rozmiar tekstu:
AAA
KSIĘŻPOL
2023.04.08 09:11

Smarowanie twarzy sadzą i wożenie na taczce po wsi, czyli zwyczaje wielkanocne

Tradycje świąteczne w naszych okolicach są niezwykle bogate. Wiele jest już niestety zapomnianych. O tym jakie tradycje były związane z obchodami Świąt Wielkanocnych opowiedział Gminny Ośrodek Kultury w Księżpolu.
Smarowanie twarzy sadzą i wożenie na taczce po wsi, czyli zwyczaje wielkanocne
Smarowanie twarzy sadzą i wożenie na taczce po wsi, czyli zwyczaje wielkanocne

Nasze okolice dawniej były niezwykle bogate w zwyczaje o obrzędy związane z przygotowywaniem się do świąt Wielkanocnych. Ostatnie dni karnawału nazywano kusakami. Były związane z nimi różne zwyczaje. Osoby, które nie zmieniły stanu cywilnego były bite powrozami oraz przypinano im do ubrań drewniane klocki, kurze łapy, skorupy jaj, strugane laleczki z drewna, głowy śledziowe; wrzucano do izby garnki z popiołem. Był także zwyczaj golenia mężczyzn - kobiety prowadziły mężczyznę do karczmy, po jego twarzy przeciągały patyk oczekując na wykup, którym był poczęstunek alkoholem. Kolejny zwyczaj, to wykup młodych mężatek od bab - obwożenie ich na taczce po wsi przy akompaniamencie blaszanych pokrywek do karczmy i poczęstunek trunkiem. W kusy wtorek - ostatni dzień Zapustów, czyli ostatniego tygodnia Karnawału, pierwszy posiłek złożony był z jaj, mleka i śledzi. Gospodynie o tej porze szorowały zatłuszczone garnki popiołem. W okresie Wielkiego Postu obowiązywał zakaz śpiewania piosenek, żartowania, spożywania nabiału i produktów mięsnych, picia wódki oraz palenia papierosów. Czas w którym wstrzymywano się od spożywania potraw mięsnych obowiązywał od Środy Popielcowej do uroczystego śniadania po Rezurekcji.

Post obowiązywał w tzw. suche dni, czyli środy, piątki i soboty. W Wielki Czwartek spożywano postną kolację zwaną "tajnia", od której aż do śniadania po rezurekcji obowiązywał post. Kolejne niedziele Wielkiego Postu nazywano tak: wstępna, sucha, głucha, śródpostna, czarna (żałobna, śmiertna), palmowa. W naszym regionie w piątą niedzielę Wielkiego Postu młodzi smarowali sobie nawzajem twarze sadzą lub węglem, a dzieci wygłaszały rymowanki, które nie miały większego sensu. Wtedy też wyprowadzano marzannę, kukłę zimy, poza granice wioski, topiono lub palono, by przywołać wiosnę. Marzannę nazywano również Morena, Marzaniok - mor, mara, Śmierć, Śmierztecka, Śmietka, Śmiercicha. Uroczyście obchodzono niedzielę palmową. Nazwa tego święta pochodzi z Ewangelii wg. Św. Jana, w której czytamy: "Narwali palmowych gałązek i wyruszyli naprzeciwko Niego i wołali Hosanna". Na znak tego wydarzenia na przełomie XIV - XV wieku wprowadzono zwyczaj procesji symbolizującej wjazd Chrystusa do Jerozolimy. W tradycji wsi z okolic Księżpola, palmy wielkanocne były dość skromne. Były to gałązki wierzbowe z baziami, związane kolorową wstążeczką, ukwiecone asparagusem. Gałązki wierzbowe symbolizują zmartwychwstanie, radość triumfu i zwycięstwa. Poświęcone palmy były przechowywane w izbie za obrazem. Z poświęconymi palmami praktykowano różne zwyczaje tj. chłostanie się nimi po wyjściu z kościoła, połykanie bazi - kotków (bagitek). Wierzono, że chronią przed bólem głowy, a połknięcie trzech sztuk oddala ból gardła. Oderwane bazie dodane do ziarna siewnego zapewniały dobre plony, wetknięte w ziemię chroniły przed szkodnikami i gradem. Wierzono, że palma ma moc ochrony przed nieszczęściami, czarami, ogniem, kryje życiodajną moc, którą można przekazać dotykając się nawzajem palmą.

Od Wielkiego Czwartku do rezurekcji w Wielką Niedzielę zakazane były prace tj. tłuczenie kaszy w stępie, mielenie w żarnach, używanie kieratu, pranie chust kijanką. Według dawnych wierzeń obmycie się w wodzie w Wielki Czwartek zapewniało zdrowie. W Wielki Piątek obowiązywał zakaz stukania, prac w polu. Wskazane było natomiast sianie warzyw, kwiatów, tytoniu i kapusty. Wygaszano ogień w chałupach, by zapalić nowy od poświęconego w Wielką Sobotę. W Wielki Piątek gotowano i malowano pisanki. Była to czynność zarezerwowana wyłącznie dla kobiet. Gdy mężczyzna zobaczył wykonanie pisanek, wiązało się to z rzuceniem uroku, dlatego mówiono "Sól tobie w oczach, kamień na zębach, jak ziemia woskowi nie szkodzi, tak twoje oczy niech nie szkodzą pisankom". Kobiety w Wielki Piątek piekły chleb, po czym oblepionymi ciastem rękoma obejmowały drzewa owocowce albo myły je wodą, która uprzednio obmywały chleb, by lepiej rodziły posadzone drzewka i dobrze się przyjmowały. Dziewczynom przemywano twarze wodą, by były rumiane. Rozsypywano popiół na polu, po czym tłuczono garnek, w którym był wynoszony.

Pokarmy święcono w wiklinowych koszach, pudełkach do siewu ziaren. Miejscem poświęcenia pokarmów wielkanocnych był dom bogatego gospodarza, święcono też w dworach. Póżniej święcono przy figurach. W skład tradycyjnej święconki wchodziły jajka, sól, pieprz, chrzan, masło, ser, mięso, kiełbasa, kawałek chleba, kawałek baby, pisanki, baranek z ciasta (cisto z cukru i masła, gipsu lub wosku), małe kołacze. Koszyczki wielkanocne przyozdabiano barwinkiem i bukszpanem. Dawniej przed poświeceniem pokarmów błogosławiono wodę. Mieszkańcy nabierali poświęconą wodę w butelki lub słoiki, następnie kropili nią domy, obchodząc je trzykrotnie, by odpędzić złe duchy, a w Wielką Niedzielę święcono nią zagony. Poświęcone pokarmy spożywano przez tydzień, w późniejszym czasie przez trzy świąteczne dni i w Niedzielę Przewodnią. Święconego nie można było spożywać po zachodzie słońca w obawie przed kurzą ślepotą. Nadpalone gałązki drewniane z ogniska, które miały chronić przed pożarem i złymi duchami, nazywano głowienkami. Żeby uchronić się od pożaru wierni przynosili gałązki i węgielki "głowienki" z ogniska płonącego na placu kościelnym. Wartownicy przy grobie pańskim byli ubrani w odświętne stroje strażackie, hełmy i młotki. Przy Grobie Pańskim straż stała od złożenia do procesji rezurekcyjnej. Dawniej po wyjściu z rezurekcji były organizowane wyścigi furmanek, która to pierwsza dotrze po mszy do domu. Obecnie są to "wyścigi" samochodami.

Podczas śniadania wielkanocnego dzielono się jajkiem. W okresie Wielkiejnocy pozdrawiano się słowami: - Chrystus zmartwychwstał. - Prawdziwie Zmartwychwstał Rolnicy po śniadaniu wielkanocnym wychodzili na obchód pól, nie można było się kłaść spać bo zboże "wylegnie". Podczas obchodu po polach rolnicy brali ze sobą palmę, wodę święconą i ogarek, które wtykali w poszczególne zagony i poletka przy tym wypowiadając słowa: "Przez Twoje święte Zmartwychwstanie Boże odpuść nam nasze zgrzeszenie. Pobłogosław nasze pola, nasze urodzaje!" Po obchodzie pól gospodarze zbierali się w gromady i wracali do domów. Przy stole wielkanocnym praktykowano zabawę "czubek w czubek", czyli stukanie się jajkami lub toczenie ich po stole. Skorupki z pisanek dawano kurom, by się lepiej niosły lub rzucano w ziemię, by dawała lepsze plony oraz roznoszono po kątach na strych, by chroniły przed myszami. Gdy chłopak wręczył dziewczynie pisankę, a ona ją przyjęła, oznaczało to, że odwzajemnia jego uczucia.

Drugi dzień świąt był zwany dniem św. Leja, Poniedziałkiem Wielkanocnym, lejusem, śmingusem - dyngusem. Symbole Wielkanocne Chleb w święconce jest symbolem, że Pan Jezus jest prawdziwym Chlebem Żywym, który daje życie światu. Baranek Wielkanocny, to symbol Chrystusa, który jako baranek ofiarny oddał życie za ludzi, by zmartwychwstać i odnieść zwycięstwo nad złem, grzechem i śmiercią. Najczęściej robiło się go z cukru, ciasta, gipsu lub czekolady, w rejonach górskich rzeźbią go z masła. Woda - zabiera choroby, zanurzenie się w niej symbolizuje unicestwienie starego człowiek a narodzenie nowego, któremu woda zapewni zdrowie. Zajączek - symbol odrodzenia w przyrodzie, wiosny i płodności. W XVII wieku skojarzono go z jajem. Zwyczaj przywędrował z Niemiec. Zające wcześniej wydają młode na świat, bo już w marcu rodzą się tzw. marczaki. Kogutek - symbol sławy, męskości, urodzaju. Pascha - symbol radości, zbawienia przed śmiercią. Jajko, pisanka - od XIII w. symbol początku i źródła życia, narodzin, wiosennego odrodzenia, płodności, zbawienia, przezwyciężenia śmierci na podobieństwo Chrystusa, który wyszedł z grobu (pisklę wykluwa się z jajka).

GOK Księżpol
REKLAMA
Oceń:
0 głosów
GOK Księżpol dodany
 
Odsłon: 4346
Dodaj zdjęcie

Waszym zdaniem (0)

Podaj login/e-mail i hasło:
Login/e-mail:
Hasło:
Skomentuj na forum:
Zarejestruj się
Jesteś już zarejestrowany na bilgorajska.pl? Zaloguj się
Imie lub nazwa:
Treść komentarza:
Przepisz niebieski tekst z obrazka wyżej:
Brak wpisów, Twój komentarz może byc pierwszy.
Zgodnie z ustawą o świadczeniu usług droga elektroniczna art 14 i 15 (Podmiot, który świadczy usługi określone w art. 12-14, nie jest obowiązany do sprawdzania przekazywanych, przechowywanych lub udostępnianych przez niego danych) wydawca portalu bilgorajska.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść wypowiedzi zamieszczanych przez użytkowników Forum. Osoby zamieszczające wypowiedzi naruszające prawo lub prawem chronione dobra osób trzecich mogą ponieść z tego tytułu odpowiedzialność karną lub cywilną.
Przy komentarzu niezarejestrowanego użytkownika będzie widoczny jego ZAKODOWANY adres IP. Zaloguj/Zarejestruj się.
reklama
reklama
REKLAMA
REKLAMA

Najpopularniejsze

Gazetka Lidl - Zobacz aktualne promocje i nowe gazetki na stronie Moja Gazetka
REKLAMA
3 czerwca 2026 Biłgoraj
Ocalony zabytek po 86 latach wraca do Biłgoraja
Po blisko 86 latach do Biłgoraja wraca zabytkowa Tora, pochodząca z miejscowej synagogi, uratowana tuż przed spaleniem świątyni przez Niemców we wrześniu 1939 roku. Cenny zabytek została odzyskany dzięki działaniom Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
w sobotę, godzina 09:24 Okrągłe
Największa impreza plenerowa w gminie już w niedzielę
w piątek, godzina 09:36 Powiat
Polowanie na dziki w powiecie. Jest decyzja o odstrzale 197 zwierząt
w czwartek, godzina 09:31 Gmina Łukowa
Katastrofa samolotu podczas akcji gaszenia pożaru. Jest wstępny raport
Państwowa Komisja Badania Wypadków Lotniczych opublikowała raport wstępny dotyczący katastrofy samolotu gaśniczego Dromader, do której doszło 5 maja podczas akcji gaszenia pożaru Puszczy Solskiej. W zdarzeniu zginął pilot maszyny, kapitan Andrzej Gawron.
w niedzielę, godzina 16:29 Tereszpol-Zaorenda
Zacięta rywalizacja strażaków [NOWE ZDJĘCIA, WYNIKI]
w niedzielę, godzina 08:38 Gmina Frampol
Tour de Pologne Women przejedzie przez Ziemię Biłgorajską
w poniedziałek, godzina 15:31 Jożefów
Mieszkanka Józefowa skończyła 100 lat
Najstarsza mieszkanka miasta i gminy Józefów Marianna Biszczanik skończyła 100 lat. Z tej okazji rodzina jubilatki zorganizowała uroczystość, na którą zaprosiła m.in. przedstawicieli władz samorządowych.
w poniedziałek, godzina 15:22 Region
Groźny wypadek na DK74. Wśród uczestników mieszkaniec powiatu
w niedzielę, godzina 21:44 Biłgoraj
Koncert jubileuszowy i potańcówka "pod chmurką"
26 maja 2026 Łukowa
Powiatowy Dzień Strażaka. Wręczono podziękowania za walkę z pożarem Puszczy Solskiej [NOWE ZDJĘCIA]
We wtorek, 26 maja, w Łukowej zorganizowano Powiatowy Dzień Strażaka. W wydarzeniu uczestniczyli strażacy z całego kraju, przedstawiciele służb oraz administracji rządowej. W programie znalazło się także wręczenie podziękowań osobom zaangażowanym w akcję ratowniczo-gaśniczą w Puszczy Solskiej.
30 maja 2026 Biłgoraj
Wielki sukces uczennicy z Biłgoraja
we wtorek, godzina 13:13 Łukowa
Ogromne straty po pożarze lasów. Władze zapraszają na spotkanie
31 maja 2026 Biłgoraj
Biłgoraj świętuje Dzień Dziecka 2026 [NOWE ZDJĘCIA]
W niedzielę 31 maja w samo południe na placu Biłgorajskiego Centrum Kultury rozpoczął się Biłgorajski Dzień Dziecka 2026. W programie znalazły się liczne atrakcje dla dzieci i rodzin, w tym animacje, warsztaty, pokazy służb mundurowych oraz występy artystyczne.
w sobotę, godzina 09:00 Podnoszenie ciężarów
Wicemistrzyni Polski z Biłgoraja
w sobotę, godzina 11:03 Turobin
Konkurs na dyrektora szkoły
w czwartek, godzina 14:11 Biłgoraj
Docenieni za służbę i walkę z pożarem Puszczy Solskiej. Lista odznaczonych i awansowanych strażaków
Podczas Powiatowych Obchodów Dnia Strażaka, które odbyły się 26 maja w Łukowej, uhonorowano strażaków za wzorową służbę oraz udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych prowadzonych podczas pożaru Puszczy Solskiej. Poniżej publikujemy listę druhów z powiatu biłgorajskiego wyróżnionych podczas uroczystości.
w czwartek, godzina 11:50 Biłgoraj
Boże Ciało 2026. Tłumy wiernych na procesjach [NOWE ZDJĘCIA]
we wtorek, godzina 18:24 Turobin
Nawet 5 tys. zł grzywny za brak dokumentów. Ruszyły kontrole szamb i oczyszczalni
we wtorek, godzina 11:46 Biłgoraj
Wielkie święto miasta coraz bliżej. Znamy program imprezy
W dniach 20-21 czerwca odbędą się Dni Biłgoraja - dwudniowe wydarzenie obejmujące koncerty znanych artystów polskiej sceny muzycznej, Jarmark Sitarski oraz atrakcje dla rodzin. W programie znalazły się występy m.in. Czerwonych Gitar, Brathanków, Edzia oraz Paktofoniki. Organizatorzy opublikowali szczegółowy harmonogram koncertów wraz z godzinami występów.
w piątek, godzina 16:19 Aleksandrów
Jest nowy zastępca wójta
w poniedziałek, godzina 09:10 Powiat
Ponad 800 gospodarstw z powiatu biłgorajskiego pod lupą GUS
w niedzielę, godzina 15:25 Okrągłe
Turniej Wsi przyciągnął tłumy [NOWE ZDJĘCIA, WYNIKI]
W niedzielne popołudnie 7 czerwca mieszkańcy gminy Biłgoraj oraz goście spotkali się w Okrągłem, gdzie odbywa się Turniej Wsi. Tegoroczna edycja wydarzenia, które otwiera sezon imprez plenerowych w gminie, przebiega pod hasłem "Na góralską nutę".
w niedzielę, godzina 09:19 Powiat
12 miejscowości bez prądu, na liście Biłgoraj
w niedzielę, godzina 12:53 Biłgoraj
Biegacze opanowali leśne trasy
 
telRedakcja telefon

533 188 100

alarmSkrzynka alarmowa

alert@bilgorajska.pl

emailRedakcja e-mail

redakcja@bilgorajska.pl

Wszelkie prawa zastrzeżone bilgorajska.pl Projekt graficzny CePixel wykonanie eball